Lead: Niemiecki system emerytalny opiera się na modelu trzech filarów z dominującą rolą państwowego ubezpieczenia emerytalnego Deutsche Rentenversicherung. System funkcjonuje na zasadzie umowy międzypokoleniowej, gdzie obecni pracownicy finansują świadczenia emerytów. Składka emerytalna wynosi 18,6% wynagrodzenia brutto, dzielona po połowie między pracodawcę i pracownika, a wiek emerytalny stopniowo wzrasta do 67 lat dla osób urodzonych po 1964 roku.
Struktura systemu i naliczanie świadczeń
Pierwszy filar stanowi obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne obejmujące wszystkich pracowników zarabiających powyżej 520 euro miesięcznie. System punktów emerytalnych (Entgeltpunkte) jest podstawą naliczania świadczeń, gdzie jeden punkt przyznawany jest za rok pracy z wynagrodzeniem równym średniej krajowej (obecnie około 43000 euro rocznie). Wartość punktu emerytalnego w 2024 roku wynosi 37,60 euro w zachodnich landach i 37,60 euro w landach wschodnich po wyrównaniu. Formuła emerytalna uwzględnia cztery elementy: punkty emerytalne, aktualną wartość punktu, współczynnik rodzaju emerytury oraz współczynnik dostępu zależny od wieku przejścia na emeryturę. Minimalna emerytura nie jest gwarantowana, ale system Grundsicherung im Alter zapewnia minimum socjalne wynoszące około 500 euro plus koszty mieszkania dla osób z emeryturą poniżej progu ubóstwa. Okresy wychowawcze (Kindererziehungszeiten) są uwzględniane w systemie, gdzie za każde dziecko urodzone przed 1992 rokiem przyznaje się 2,5 punktu, a po 1992 roku – 3 punkty emerytalne. Okresy opieki nad osobami niesamodzielnymi również generują punkty emerytalne. System uznaje także okresy nauki na studiach wyższych po 17 roku życia do maksymalnie 8 lat jako okresy składkowe bez punktów.
Filary uzupełniające i świadczenia specjalne
Drugi filar obejmuje zakładowe systemy emerytalne (Betriebsrente) funkcjonujące w różnych formach: Direktzusage, Unterstützungskasse, Pensionskasse, Pensionsfonds oraz Direktversicherung. Od 2019 roku pracodawcy są zobowiązani dopłacać minimum 15% do składki pracownika w systemie Entgeltumwandlung, gdzie pracownik może przeznaczyć do 4% wynagrodzenia brutto na emeryturę zakładową ze zwolnieniem podatkowym. Trzeci filar stanowią prywatne ubezpieczenia emerytalne, w tym popularna Riester-Rente z państwowymi dopłatami do 175 euro rocznie plus 300 euro na dziecko. Rürup-Rente (Basisrente) skierowana jest głównie do samozatrudnionych z możliwością odliczenia składek do 26528 euro rocznie od podatku. Lebensversicherung (ubezpieczenie na życie) pozostaje tradycyjną formą oszczędzania na emeryturę mimo niskich stóp zwrotu. Renta z tytułu niezdolności do pracy (Erwerbsminderungsrente) przysługuje po 5 latach ubezpieczenia i 3 latach składek w ostatnich 5 latach. Wcześniejsza emerytura możliwa jest po 35 latach składkowych, ale z redukcją 0,3% za każdy miesiąc przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Emerytura dla długoletnio ubezpieczonych po 45 latach składek umożliwia przejście na emeryturę bez potrąceń w wieku 65 lat. Flexirente wprowadzona w 2017 roku pozwala na elastyczne łączenie pracy i emerytury częściowej z korzystnymi zasadami dorabiania.
